để kiếm cơm ở hoa kỳ

kênh tv hbo trình chiếu bộ phim về những người từ một nước nam mỹ nào đó đang tìm mọi cách đáp xe lửa hướng về phương bắc để vào hoa kỳ. con đường họ đi phải xuyên qua rừng, qua những miền quê tàn tạ, nghèo khó, đầy cạm bẫy của các băng nhóm xã hội đen. những người tìm tự do ở hoa kỳ đi thành từng đoàn mang theo niềm hi vọng kiếm cơm trên đất ấy. nhiều tác phẩm văn hóa nghệ thuật đã đề cập đến nạn di dân kiểu này từ những miền đất nghèo nàn, chiến tranh, tai ương đẩ đến với miền đất hứa. có thể đó là những người bắc phi tìm đường sang châu âu. có thể là câu chuện của những người ảrập nghèo tìm đường lên phương bắc vào italia, vào espanã, vào frace, cũng như... trong phim vừa trình chiếu. nhưng có lẽ hay nhất phải kể đến erick remark - tác giả người đức viết "một thời để yêu một thời để chết", "bia mộ đen của bầy quạ gẫy cánh", "đêm lisbon", "khải hoàn môn"... có thời tôi quên cả rét và đói ngấu nghiến trên những trang giấy đen lẫn cả vụn nứa chữ in chỗ đậm, chỗ nhạt truyện của ông. đó là thời đang cởi trói - sắp mở cửa của đất nước. càng thấm thía nhân loại (đúng hơn là nền văn hóa phương tây) giữa chiến tranh loạn lạc đã tặng cho miền đất hoa kỳ mà hiện thực nhất chính là hải cảng nĩu ước bức tượng nữ thần tự do. nơi đó là bến đỗ của những con tầu chở người châu âu trốn chiến tranh đi tìm đất hứa - miền đất hòa bình. nơi đó đã có tư duy không bó buộc người ta vào chủng tộc mầu da, không nhìn con người khuôn vào những thứ bậc xã hội phong kiến và kỳ thị kiểu lục địa cũ - châu âu. và hoa kỳ cũng là miền đất mà người hoa, người việt, người hàn, người campuchia, người thái... tìm đến để tránh chiến tranh, tránh nghèo nàn, lạc hậu. nghĩ mà sót sa... người việt hết chiến tranh trên quê hương mình đã lâu mà nay vẫn đi đến đó tìm hi vọng thoát nghèo. cả những cháu trai, cháu gái 15, 18 vẫn phải rời gia đình thân yêu để vượt vạn dặm tới đó tìm kiến thức hầu mong đổi đời, thoát nghèo khó. nhà văn dạ ngân đã phải đau xót mà cho rằng đó là những đứa trẻ đang đi "tị nạn kiến thức".

bộ phim (xem nửa chừng không biết tên) mô tả chặng đường đi tìm hi vọng mới cô bé đã phải mất cha. giao thân mình cho một người trong giới giang hồ xã hội đen. sự lương thiện chỉ đến với chàng trai đã dũng cảm che chở cho cô chỉ là từ chút thánh thiện còn lại của cậu trai trẻ. cậu từng là thành viên trong băng nhóm xã hội đen. cậu còn chút ký ức về người yêu của mình đã bị đồng bọn của cậu tàn nhẫn hãm hại đến chết. sự thù hận cái dã man trong cậu và lòng mộ đạo đã cứu rỗi linh hồn để cậu còn giữ được lòng nhân ái mà giúp cô bé đến bên kia biên giới. bộ phim dừng lại ở đó. cái tương lai của cô trên đất hoa kỳ ra sao không quan trọng nữa. chỉ qua diễn biến con đường mà hai người trẻ tuổi phải vượt qua để đến đích đã cho người ta thấm thía về cái giá của niềm hi vọng về tự do. hi vọng về một cuộc sống khác để thoát nghèo, thoát cơ cực đã đắt giá thế nào.

cuộc đời người dù cơ cực đến đâu người ta cũng luôn luôn hướng đến niềm hi vọng. dù cho niềm hi vọng ấy có mong manh đến đâu thì mọi hành động để giữ cho niềm hi vọng ấy vẫn le lói cuối cuộc đời cũng trở thành vô cùng ý nghĩa. ý nghĩa cuộc đời dám sống. cuộc đời dám đánh đổi để được tự do trong cuộc sống hay mong manh chỉ trong suy nghĩ.

biết bao số phận trong cuộc đời dù tôi đã gặp hay nghe kể về cuộc đi tìm tự do như thế, như thế... thì cũng ánh xạ một tâm thái : dám xả thân cho tự do thì dù có thế nào thì cuộc "đi tìm" ấy cũng trở nên đáng suy nghĩ, đáng ngưỡng mộ, đáng sống. đó là một góc để nhìn nhận về những người di cư đến gần nhất với tượng nữ thần tự do. và có lẽ vì những giá trị nhân văn cao cả nhất mà những nhà chính trị sáng lập nước mỹ và hệ thống tư tưởng bảo vệ thể chế chính trị bảo hộ cho quyền tự do cá nhân mà thế giới phương tây đã dựng tặng cho hoa kỳ một pho tượng nữ thần tự do. đó không chỉ cho hoa kỳ mà cho một miền đất, cho một nền tảng chính trị tượng trưng cho niềm hi vọng về quyền tự do của mỗi con người. có thể nền chính trị hoa kỳ đã trở nên phản động hay lạc hậu thì tượng đài tự do đã định vị nơi đó rồi. nhân loại - hàng triệu triệu cá nhân sẽ mãi mãi tiếp tục cuộc hành trình trong suốt cuộc đời mình đi tìm hi vọng cho tự do của mình. và; giá trị đích thực của tự do vẫn không ngừng được mọi người tìm tòi nội hàm mới, không ngừng mở ra ngoại diên mới, đào bới thêm những tầng sâu mới. tự do. hai tiếng giản dị ấy sẽ đi theo suốt cùng nhân loại ở mọi thời đại. đó là bài ca hi vọng về tự do chân chính của nhân loại.